Temat P 22. Trzy fazy gry; cele w fazach gry. Siatka matowa

Wrocław
Polska

+48 604 514 545
szachmat.edu.pl

Grę w szachy dzielimy na trzy części:
- otwarcie (debiut) - czyli rozpoczęcie gry: rozwijamy figury, chowamy króla,
- końcówka - koniec gry, kiedy na szachownicy zostało po kilka bierek, a król jest najaktywniejszą i najmocniejszą figurą,
- gra środkowa - która trwa pomiędzy debiutem, a końcówką; wówczas na szachownicy znajduje się większość bierek, mnożą się ataki na króla, który musi zostać w ukryciu.

Debiut (otwarcie)

Termin debiut ma dwa znaczenia. Pierwsze to faza gry, kiedy wyruszasz z pozycji wyjściowej. Drugie — to nazwa kilku posunięć rozpoczynających realizację jakiegoś planu gry. Istnieją setki, a nawet tysiące takich posunięć!

Podstawowe (ogólne) cele debiutu to:
- przesunąć większość swoich figur i niektóre piony na lepsze pola,
- umieścić swojego króla w bezpiecznym miejscu.

Co należy rozumieć przez umieszczenie bierek na lepszych polach? W przypadku debiutu oznacza to, że staramy się nimi zająć lub kontrolować centrum szachownicy. Co jest bezpiecznym miejscem dla króla? W debiucie oznacza to, że króla chowamy poprzez roszadę za pionami.
 
W tej, dobrze znanej Ci już partii, obie strony grały zgodnie z zasadami gry w debiucie. Walczą o centrum pionami i lekkimi figurami oraz chowają króla.
Pamiętaj! Cele otwarcia to: rozwinięcie swoich bierek na dobre pozycje i to możliwie najszybciej, kontrola centrum oraz zapewnienie królowi bezpieczeństwa!

Gra środkowa

Gra środkowa charakteryzuje się dosyć dużą ilością sił biorących udział w walce. Dla tej części szachowej partii jest także charakterystyczna pasywna pozycja królów.

Nie ma jednego podstawowego planu gry środkowej.
Podstawowe (ogólne) cele gry środkowej wynikają z:
- debiutu wybranego przez nas lub narzuconego przez przeciwnika,
- usytuowania (bezpieczeństwa) króla,
- słabości w obozie przeciwnika lub w naszym obozie,

Na tym etapie nauki gry w szachy staraj się w grze środkowej:
- ustawiać figury do ataku na pozycję króla przeciwnika (co jest głównym celem debiutów otwartych, jak np. znana ci partia włoska),
- stworzyć w obozie przeciwnika słabą (niebronioną) bierkę lub pole i atakuj ją (co jest głównym celem debiutów zamkniętych, o czym dowiesz się w w następnych lekcjach),
- stworzyć otwartą linię (na której nie ma pionów) i zająć ją.

Ogólnie można stwierdzić, że celem gry środkowej jest zdobycie przewagi lub nie poniesienie strat. O rodzajach przewagi dowiesz się więcej w następnych lekcjach.
Zanim poznasz szczegóły rożnych debiutów, staraj się realizować cel: organizuj atak na pozycję króla przeciwnika. Zapamiętaj! Planując atak na pozycję króla staraj się zawsze angażować dużo swoich sił. Nie wygrasz partii szaleńczymi atakami pojedynczych figur .
 
W poniższej partii białe zorganizował ładny atak na pozycję czarnego króla, w którym uczestniczyły prawie wszystkie jego figury. Zauważ jak białe przesuwają i ustawiają figury do ataku. Cel jest jeden: rozbić pozycję obronną króla czarnych i dać mata.


To inny początek partii, który widziałeś do tej pory. Ten debiut nazywa się obroną sycylijską. Więcej o tym sposobie gry poznasz w lekcji P 29
Pamiętaj! W grze środkowej w planowaniu ataku wciąż i najczęściej ważne jest kontrolowanie centrum (podobnie jak w debiucie).

Końcówka

Gra środkowa różni się od końcówki, w której na ogół występuje mała liczba figur, rzadkie są ataki na króla, a król sam bierze aktywny udział w walce. Właśnie ta zmiana roli króla jest główną cechą odróżniającą grę środkową od końcówki.
W grze końcowej maleje rola planowania, a wzrasta rola techniki szachowej, czyli znajomość i umiejętność wykorzystania środków jakimi dysponujemy w ostatniej fazie gry.

Typowe końcówki - w których miałeś przewagę ciężkiej figury - widziałeś w lekcjach P 11 , P 12 i P 20 , gdzie musiałeś wiedzieć, jak dać mata. Zauważ, że Twoje zwycięstwo nie zależało od Twojego pomysłu (planu), ale od wiedzy, jak to zrobić - czyli od techniki szachowej.

W końcówce, w której występują piony Twoim celem jest utworzenie wolnego piona, doprowadzenie go do pola przemiany i wypromowanie na hetmana.

Siatka matowa

Siatka matowa powstaje, kiedy bierki współpracując ze sobą, zamykają króla przeciwnika w pułapce, poprzez atakowanie (blokowanie) wielu pól wokół niego.
Pamiętaj, żeby mówić o siatce matowej, oprócz bierek blokujących, musi być również jeszcze jedna bierka, która będzie mogła dać mata.
 
 
 

Zadania do domu
Ustaw pozycję, jak na poniższych diagramach. Sprawdź kto jest na posunięciu. Wskaż najlepsze posunięcie.
Zadanie 1
Zadanie 2
Zadanie 3
Zadanie 4
Zadanie 5
Zadanie 6

Zadania - odpowiedzi: 1. d4 2. d5 3. Sf6+ 4. ... Hb4 5. c8H+ (lub c8W+) 6. ... b2